هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
365
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
« رضوان » ديده شد . در « رضوان » كه « ارمنىنشين » است ، آثار مسجدى ديده شد كه آنقدر خرابه و ويران نبود . معلوم نشد كه ده « ارمنى » مسجد را براى چه ساختهاند و بانى آن كيست ؟ سهشنبه هفدهم جمادى الاولى 1297 [ ه . ق . ] امروز را « هاشم آقا » پسر « رضا قلى بيك » كه از بيكزاد [ ه ] هاى « قراباغ » است ، به « عمارت ييلاقى » خود كه به مسافت كمى از قريهء « شيخ ملو » در سر راه واقع است ، دعوت نموده بود . اين « عمارت » واقع در خاك « كماللو » است ، كه در اينجا محال « قلعه » تمام [ شده ] و ابتداى محال « جبرئيل » است . منزل امروزى زياد باصفا و فرحافزا بود . مشار اليه آنچه لازمهء پذيرايى بود ، در اين موقع به جا آورده بود . چهارشنبه ، هجدهم جمادى الاولى 1297 [ ه . ق . ] صبح ، بعد از حركت از منزل امشبى ، به فاصلهء 2 فرسخ در سر راه دهى واقع است ، موسوم به « غارغابازار » . در وسط آن ، در روى تلى مسجد بزرگى و كاروانسرائى از خيرات و مبرّات « شاه عباس » غفران مآب ديده مىشود ، كه بالفعل « آباد » و « معمور » است . وضع مسجد به « بيت اللّه الحرام » از حيثيت « ارتفاع » و « اساس » و « اركان » خيلى شبيه است . در يك فرسخى اين مكان ، رود « قوزلو » از شعب كوهى كه موسوم به همين اسم است ، رو به شمال جارى است . بايد از آب اين رود عبور نموده كه آب اين رود ، بعد از اتصال آب چند رود ، به رود ديگرى مىريزد . در سمت يسار اين رود ، بلافاصله قريه « پير احمدلو » است ، كه مسكن اغلب اولاد و احفاد مرحوم « ابراهيم خليل خان » و بعض بيكزاد [ ه ] هاى « قراباغ » است . در اين دهات ، باغات « توتزار » براى تخم ابريشم زياد كاشته شده ، نهار در اين قريه صرف شد .